استرس گرمایی در طیور: چگونگی شناسی، پیشگیری و درمان

استرس گرمایی طیور

با گرم شدن هوا در فصل تابستان یکی از مشکلاتی که پرورش‌دهندگان مرغ و طیور (تخم‌گذار و گوشتی) با آن مواجه هستند گرمازدگی و استرس گرمایی طیور می‌باشد.

با افزایش دما در فصل تابستان سالن‌های پرورش طیور خیلی سریع به محیطی بسیار گرم برای پرندگان تبدیل می‌شود و مشکلات بسیاری را برای آن‌ها به وجود می‌آورد. مرغ‌ها مانند ما انسان‌ها توانایی عرق کردن ندارند درواقع بهتر است بگوییم اصلاً غده‌ای به نام غده عرق در بدن آن‌ها وجود ندارد تا به وسیله آن بخشی از حرارت بدن خود را دفع کنند. همچنین داشتن پر مانعی برای گردش هوا در بدن آن‌هاست.

ما در این مقاله سعی داریم در مورد استرس گرمایی طیور، روش‌های مقابله با استرس گرمایی و گرمازدگی در مرغ داری و همچنین راهکاری‌های خنک کاری سالن‌های مرغ داری صحبت نماییم.

استرس گرمایی طیور چیست؟

مرغ اهلی مشابه دیگر انواع جانداران خونگرم قادر است دمای بدن خود را  تنها در دامنه مشخصی تحت عنوان محدوده آسایش حرارتی تنظیم و کنترل نماید و چنانچه حرارت و دمای محیط از این دامنه تجاوز کند ابتدا مرغ‌ها سعی می‌کنند با سازوکارهای فیزیولوژیک بدنی با این افزایش دما مقابله کنند و آن را تعدیل نمایند اما اگر افزایش دما و گرما بیشتر شود درنهایت شاهد  استرس گرمایی و سپس گرمازدگی و تلفات در مرغداری‌ها می‌باشیم.

استرس گرمایی طیور
استرس گرمایی طیور

پرندگان اهلی فقط در طیف دمایی ۲۴-۱۸ درجه سانتی‌گراد قادر به زندگی سالم خود می‌باشند و هرگونه افزایش دمای بالاتر از این طیف موجب اثرات زیان بار زیر می‌شود:

۱-کاهش در خوراک مصرفی طیور

۲-کاهش در سرعت رشد مرغ

۳-کاهش در تولیدات (شامل کاهش تولید تخم‌مرغ، کاهش وزن تخم‌مرغ، کاهش وزن مرغ گوشتی و…)

۴- تضعیف سیستم ایمنی طیور

۵-افزایش مرگ‌ومیر

نشانه‌های استرس گرمایی طیور چیست؟

دانستن این نکته که چگونه علائم استرس گرمایی پرنده را تشخیص دهیم کلید سالم نگه‌داشتن جوجه‌ها و مرغ‌ها در فصل گرما می‌باشد و می‌تواند به ما کمک کند تا با در نظر گرفتن تدابیری از ایجاد استرس گرمایی و گرمازدگی جلوگیری نماییم.

استرس گرمایی طیور
استرس گرمایی در مرغ و طیور

نشانه‌ی ایجاد استرس گرمایی(استرس حرارتی) در پرندگان شامل موارد زیر می باشد:

۱-له له زدن و تنفس سریع:

با افزایش دما مرغ‌ها با باز کردن منقار شروع به تنفس سریع می‌کنند و نفس‌نفس می‌زنند. درواقع مرغ‌ها با این کار گرمای داخلی را دفع می‌کنند.

۲-رنگ‌پریدگی تاج و غبغب(زائده زیر حلقوم پرنده):

تاج و غبغب تنها راه تماس بدن مرغ‌ها با هوا می‌باشد که مقداری از گرمای بدن از این طریق دفع می‌شود که این انتقال حرارت باعث رنگ‌پریدگی در این نواحی شده که از نشانه‌های استرس گرمایی می‌باشد.

۳-باز کردن پروبال‌ها:

هنگامی‌که طیور با گرما مواجه می‌شوند بال‌وپرهای خود را باز می‌کنند به امید وزش باد خنک و دفع گرمای بدن.

۴- افزایش نوشیدن آب و کاهش غذا:

 مرغ‌ها با افزایش دما و گرما آب بیشتری می‌نوشند و تمایل کمتری به خوردن غذا دارند زیرا فرایند هضم غذا مقداری گرمای داخلی تولید می‌کند.

۵-اسهال:

آب اضافه‌ای که مرغ در هوای گرم مصرف می‌کند می‌تواند منجر به اسهال گردد که از نشانه‌های شروع استرس گرمایی می‌باشد.

۶-بی‌حالی و کم‌تحرکی:

جوجه‌هایی که از استرس گرمایی شدید رنج می‌برند بی‌حال شده و دراز می‌کشند. بی‌حالی و کم‌تحرکی در نهایت می‌تواند باعث گرمازدگی و مرگ مرغ‌ها شود.

راهکارهای خنک‌سازی و مقابله با استرس گرمایی در مرغداری‌ها:

در ادامه این مقاله در مورد روش‌های مقابله با استرس گرمایی و خنک کردن مرغداری‌ها صحبت خواهیم کرد که با توجه به شرایط موجود در هر مرغ داری می‌توان از یک یا چند مورد از این روش‌ها استفاده نمود:

۱-فراهم کردن آب مناسب

آب مناسب، گوارا و خنک باید همواره به‌وفور در دسترس طیور باشد و مرغ‌ها خود به مقدار نیازشان از آن استفاده می‌نمایند.

استرس گرمایی مرغ و تاثیر آب
استرس گرمایی طیور

۲-استفاده از تهویه مناسب سالن

با استفاده از سیستم تهویه هوای تازه‌وارد سالن می‌شود و در کنترل دما و رطوبت سالن مرغ داری نقش اساسی دارد. سیستم تهویه همچنین در خروج گازهای مضر و تأمین اکسیژن موردنیاز طیور نیز مفید خواهد بود

۳- عایق کاری، رنگ آمیزی و سایه اندازی سقف

برای کاهش اثر  برخورد نور مستقیم خورشید که سبب افزایش دمای داخل مرغ داری می شود  میتوان با عایق کاری، رنگ آمیزی و یا سایه اندازی سقف از این مشکل جلوگیری کرد.

برای عایق کاری از ماده پلی یورتان به عنوان یک ماده عایق و مصالح موجود در منطقه می توان استفاده نمود.

رنگ سفید و براق بیرون سقف می تواند دمای داخلی سالن را ۳ تا ۸ درجه سانتی گراد کاهش می دهد.

۴-استفاده از سیستم های خنک کننده تبخیری(سیستم مه پاش و فن و پد)

هر گرم آب با تبدیل شدن به بخار ۶۰۰ کالری انرژی گرمایی را جذب می کند و بدین ترتیب در حین بخار شدن درجه حرارت محیط را کاهش می دهد.سیستم های خنک کننده  تبخیری شامل سیستم مه پاش و سیستم  فن و پد می باشد  که در ادامه در مورد هر یک صحبت خواهیم کرد.

الف. سیستم فن و پد

سیستم فن و پد یکی از روش های خنک کننده تبخیری است که در این سیستم فن ها در یک طرف قرار می گیرد و پد در سمت مقابل آن و هوا با استفاده از  فشار فن ها از پد خیس شده  عبور می کند و بدین ترتیب  دمای محیط کاهش می یابد(مشابه کولر خانگی)

فن و پد در مرغ داری
فن و پد در مرغ داری جهت خنک کاری استفاده می شود

لازم به ذکر است دمای محیط در سمت پد خنک تر از سمت فن می باشد و هر چه از پد دور می شویم از خنکی هوا کم می شود و دلیل آن این است که هوای خنک که از طریق پد وارد مرغ داری می شود ضمن حرکت به سمت فن گرم می شود بنابرین یکی از معایب سیستم فن و پدغیر یکنواخت بودن دما و اختلاف دما در دو طرف سالن مرغ داری می باشد.

ب. سیستم مه پاش

در یک سیستم مه پاش با استفاده از پمپ های صنعتی آب تحت‌فشار وارد نازل‌های مه پاش شده و آب به هزاران قطره ریز تبدیل می شود و با ایجاد مه در کل سالن و تبخیر آن سبب کاهش  دما می‌گردد.

مه پاش در مرغ داری
مه پاش در مرغ داری

سیستم مه پاش علاوه بر خنک کاری و تاثیر آن در کاهش استرس گرمایی طیور در زمینه های رفع بو با ترکیب آب و محلول های ضدبو، کاهش غبار سالن و افزایش کیفیت گوشت و تخم مرغ  نیز موثر است.

مقاله مرتبط: نحوه عملکرد سیستم مه پاش

از مزایای دیگر سیستم مه پاش این است که اگر هوا در یک روز به طور ناگهانی گرم شود  با روشن کردن سیستم مه پاش  بلافاصله فرایند خنک سازی انجام و پس از قطع آن در فاصله کوتاهی شرایط به حالت قبل باز می گردد و این در حالی است که برای شروع به کار سیستم فن و پد ابتدا لازم است فن ها خیس شوند و بعد خنک سازی شروع می شود و پس از قطع آن نیز تا خشک شدن پد ها همچنان خنک سازی در اطراف پد ادامه دارد.

مقاله مرتبط: قیمت سیستم مه پاش مرغ داری

۵-عادت دادن طیور به گرما

این روش شامل عادت دادن پرندگان به یک استرس گرمایی مصنوعی قبل از وقوع استرس گرمایی که به‌طور طبیعی اتفاق می‌افتد می‌باشد. عادت دادن جوجه‌های گوشتی به دماهای بالا در خلال روزهای اول زندگی مقاومت به گرما را در مراحل پایانی دوره پرورش یعنی زمانی که استرس گرمایی عملاً آسیب می‌رساند بالا می‌برد.

۶-تدابیر تغذیه ای مقابله با استرس گرمایی

در شرایط استرس گرمایی باید از مواد خوراکی غنی از چربی استفاده شود. پلیت و کرامبل بهترین شکل غذا در این شرایط می باشد.مصرف آب خنک نیز سبب کاهش شدت تنفس(حدود ۶۰ درصد)می شود.اضافه نمودن کلرید پتاسیم به آب آشامیدنی زنده مانی را تا ۷۰ درصد افزایش می دهد.افزودن ویتامین  E و ویتامین C  به جیره مقاومت طیور در مقابل استرس گرمایی را افزایش می دهد. افزودن ۰.۵درصد بیکربنات سدیم و ۰.۳ تا ۱ درصد کلرید آمونیوم یا زئولیت سدیم میزان آلکالوز (افزایش PH خون) حاصل از استرس گرمایی را کاهش می دهد.

نتیجه‌گیری:

در این مقاله در مورد استرس گرمایی در مرغداری‌ها، تأثیرات گرما و افزایش دما بر عملکرد طیور، علائم استرس گرمایی و گرمازدگی در مرغ‌ها صحبت نمودیم و در ادامه در مورد راهکارهای جلوگیری از ایجاد استرس گرمایی و گرمازدگی در مرغداری‌ها و روش‌هایی خنک کاری و کاهش دما در مرغداری‌ها صحبت نمودیم؛ که امیدواریم برای شما مفید بوده باشد.

منابع:

کتاب اصول کاربردی تهویه در سالن‌های مرغ داری نوشته جلال سالاری و مجید کلانتر

https://grubblyfarms.com/

https://chickenwhisperermagazine.com/

https://www.brumstyl.com/en/

فهرست مطالب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مقالات مرتبط